Woordenlijst · EU-mededingingsrecht DMA (Digital Markets Act)
De EU-verordening uit 2022 die verplichtingen oplegt aan aangewezen 'poortwachter'-platforms (Apple, Google, Meta, Amazon, Microsoft, ByteDance) om eerlijke digitale markten te waarborgen.
## Wat de DMA eigenlijk doet
De Digital Markets Act (Verordening (EU) 2022/1925) is de vlaggenschipverordening van de EU voor mededinging in digitale markten. Ze trad in november 2022 in werking, met volledige toepassing vanaf mei 2023, en de aanwijzingen van poortwachters werden in september 2023 afgerond.
In tegenstelling tot het traditionele mededingingsrecht (dat anti-concurrentieel gedrag achteraf aanpakt), legt de DMA ex ante verplichtingen op aan een kleine groep aangewezen "poortwachter"-platforms — bedrijven waarvan de marktpositie hen onevenredige invloed geeft op digitale markten.
## Aangewezen poortwachters (per 2026)
Zes bedrijven werden in september 2023 aangewezen als poortwachters:
- **Alphabet** (Google) — voor Search, YouTube, Maps, Chrome, Android, Google Play, Google Ads, Google Shopping, Google Workspace
- **Amazon** — voor Marketplace, Ads
- **Apple** — voor App Store, iOS, Safari, iPadOS
- **Meta** — voor Facebook, Instagram, WhatsApp, Messenger, Marketplace, Ads
- **Microsoft** — voor Windows, LinkedIn
- **ByteDance** — voor TikTok
In 2024-2026 zijn aanvullende aanwijzingen toegevoegd of staan ze ter beoordeling, waaronder Booking.com (aangewezen in mei 2024) en anderen.
## Kernverplichtingen voor poortwachters
De DMA legt 22 specifieke verplichtingen op aan poortwachters, ruwweg gegroepeerd in:
**Interoperabiliteitseisen:**
- Berichtenplatforms moeten cross-platform berichten mogelijk maken (WhatsApp ↔ Threema, enz.)
- Mobiele besturingssystemen moeten externe app stores en sideloading toestaan
- Browsers moeten keuzeschermen bieden voor standaardzoekmachines
**Verbod op zelfbevoordeling:**
- Zoekmachines mogen hun eigen diensten niet boven concurrenten ranken
- App stores mogen hun eigen apps niet boven apps van derden bevoordelen
- Marktplaatsen mogen first-party-aanbiedingen niet bevoordelen
**Databeperkingen:**
- Poortwachters mogen persoonsgegevens niet zonder expliciete toestemming over verschillende diensten combineren
- Poortwachters mogen gegevens van zakelijke gebruikers niet gebruiken om tegen hen te concurreren
- Gebruikers moeten gegevens eenvoudig kunnen exporteren uit poortwachterdiensten
**Transparantie:**
- Gedetailleerde rapportage over advertentiestatistieken
- Heldere openbaarmaking van datagebruik
- Transparante rankingfactoren
## Waarom de DMA telt voor Europese tech
De DMA creëert structurele concurrentiemogelijkheden voor Europese alternatieven:
**1. Browser-keuzeschermen** — wanneer iOS-gebruikers in de EU een nieuw apparaat instellen, zien ze een keuzescherm voor zoekmachines. Dit heeft meetbare marktaandeelgroei opgeleverd voor Mojeek, Qwant, Ecosia en DuckDuckGo, ten koste van Google.
**2. Concurrentie tussen app stores** — iOS in de EU staat nu alternatieve app stores toe. Setapp, AltStore en anderen zijn actief. Hoewel de consumentenadoptie bescheiden is, telt de structurele verandering voor de economie van app-distributie.
**3. Interoperabiliteit van messaging** — WhatsApp moet cross-platform berichten met andere E2E-versleutelde messengers mogelijk maken. Threema, Element en anderen kunnen theoretisch interopereren (de implementatie is door 2024-2026 geleidelijk verlopen).
**4. Verbod op zelfbevoordeling** — Google Shopping, Google Maps-integratie in zoekresultaten en vergelijkbare zelfbevoordelingspatronen zijn in de EU substantieel beperkt.
Voor Europese bedrijven die concurreren met poortwachterplatforms biedt de DMA echte kansen. Voor bedrijven die op poortwachterplatforms bouwen, schept ze nieuwe openbaarmakings- en integratie-eisen.
## Boetestructuur
DMA-boetes zijn streng:
- **Tot 10% van de wereldwijde jaaromzet** voor non-compliance
- **Tot 20% van de wereldwijde jaaromzet** voor herhaalde overtredingen
- **Periodieke dwangsommen** tot 5% van de gemiddelde dagomzet bij voortdurende non-compliance
- **Structurele remedies** (gedwongen afstotingen of bedrijfsmodelwijzigingen) bij systematische overtredingen
Deze sancties geven de DMA echte tanden. Voor een poortwachter met € 100 mld jaaromzet is een 10%-boete € 10 mld — betekenisvol, zelfs op poortwachterschaal.
## Handhavingsacties in 2024-2026
De Europese Commissie was actief:
- **Apple App Store** — meerdere onderzoeken naar naleving van eisen rond sideloading en alternatieve app stores; eerste formele non-compliance-bevindingen in 2024
- **Meta** — onderzoek naar het "pay-or-consent"-advertentiemodel dat de Commissie inconsistent acht met de DMA-beperkingen op data-combinatie
- **Google Search** — voortdurende toets op zelfbevoordeling in verticale zoekresultaten
- **Apple Browser Engine** — vragen of de WebKit-only-eis op iOS in overeenstemming is met de DMA
Handhaving is gestaag maar voorzichtig. De Commissie vestigt precedenten zorgvuldig in plaats van op maximale boetes aan te sturen.
## Verhouding van de DMA tot andere EU-regelgeving
De DMA maakt deel uit van een breder EU-pakket digitale regulering:
- **AVG** — beschermt individuele privacy; DMA adresseert platformmacht
- **DSA** (Digital Services Act) — gezelregulering voor inhoudsmoderatie en transparantie
- **Data Act** — adresseert toegang tot niet-persoonlijke industriële data
- **AI Act** — adresseert AI-specifieke risico's; DMA adresseert mededingingszorgen rondom AI-markten
Voor Europese bedrijven vereist het navigeren van deze overlappende kaders een expliciete nalevingsmapping. De kaders zijn complementair maar operationeel onderscheiden.
## Wat 2026-2027 brengt
- **Voortgaande handhavingsacties** — verwacht meer formele non-compliance-bevindingen
- **Aanvullende poortwachteraanwijzingen** — mogelijk OpenAI, Anthropic voor AI-markten
- **Implementatie van interoperabiliteit** — cross-platform-compatibiliteit van messaging wordt volwassen
- **Rechterlijke procedures** — poortwachters blijven specifieke DMA-bepalingen aanvechten
- **DMA-evaluatie** — eerste formele evaluatie van de effectiviteit verwacht 2026-2027
De DMA is de belangrijkste actualisering van het EU-mededingingsrecht sinds het oorspronkelijke EU-mededingingskader. De impact op de lange termijn op Europese digitale markten is waarschijnlijk substantieel.
Was dit nuttig?
Bedankt voor je feedback!